
Salyangoz Fan
5 Ekim 2026
Hidrolik Filtre
7 Ekim 2026ATEX Fan
ATEX fan, yanıcı toz ya da gaz bulunan ortamlarda tutuşma kaynağı olmayacak biçimde tasarlanan ve bölge kategorisine göre belgelendirilen fandır. Çark ile gövde arasındaki açıklık, malzeme çifti, topraklama ve yüzey sıcaklığı bu amaca göre belirlenir. Belge yalnız motoru değil, fanın tamamını kapsar. Fan, tozlu hatta radyal, temiz hatta salyangoz, ortam havalandırmasında aksiyel gövdeyle üretilebilir.
Ahşap, un ve şeker, alüminyum işleme, kimya, boya ve yem tesislerinde standart bir fan sürtünme kıvılcımı, sıcak yüzey ya da statik elektrik nedeniyle tutuşma riski taşır. ATEX fan bu riski tasarım aşamasında ortadan kaldırır. FLTS, ATEX fanları tesisin bölge sınıflandırmasına, debi ve basınç ihtiyacına göre ölçüye özel üretir.
- Toz ve gaz bölgesine uygun kategori seçimi
- Kıvılcım üretmeyen çark ve gövde malzemesi
- Topraklama, antistatik kayış ve rulman takibi
- Radyal, salyangoz ve aksiyel gövde seçenekleri
ATEX Fan Nedir?
ATEX fan, patlayıcı ortam mevzuatının tanımladığı kategoriye göre üretilen ve bu kategoriye ait belgeyle teslim edilen fandır. Adı Avrupa Birliği düzenlemesinin kısaltmasından gelir. Türkiye’de de aynı esaslar uygulanır. Sahada ex-proof fan, exproof fan ya da patlama korumalı fan adlarıyla da anılır.
Piyasada sık yapılan hata, motoru patlamaya karşı korumalı her fanı ATEX fan saymaktır. Belge fanın tamamını kapsar. Çark, gövde, mil, rulman ve motor bir bütün olarak değerlendirilir. Motoru uygun olup çarkı standart üretilen bir ünite bu kapsamın dışında kalır. Denetimde istenen de fanın tamamına ait teknik dosya ve uygunluk belgesidir.
ATEX Fan Nasıl Çalışır?
Havayı taşıma açısından standart bir fandan farkı yoktur. Çark döner, hava merkezkaç ya da eksenel kuvvetle taşınır. Fark, tutuşmaya yol açabilecek her kaynağın tasarımla ortadan kaldırılmasıdır. Fanda üç temel risk kaynağı vardır:
- Sürtünme kıvılcımı: dönen çarkın gövdeye ya da yabancı bir parçaya temas etmesiyle oluşur.
- Sıcak yüzey: toz biriken yüzeylerde ve ısınan rulmanlarda sıcaklık yükselir.
- Statik elektrik: hava ve toz akışı, topraklanmamış parçalarda yük biriktirir.
ATEX fan tasarımında çark ile gövde arasında hesaplanmış bir açıklık bırakılır. Tüm metal parçalar topraklanır. Yüzey sıcaklığı, ortamdaki toz ya da gazın tutuşma sıcaklığının altında tutulur. İlgili tasarım standardı bu açıklığı çark çapına bağlı olarak tanımlar ve asgari sınırın altına inilmesine izin vermez. Açıklık fan verimini bir miktar düşürür, karşılığında temas riskini kaldırır.
Bölge Sınıfı ve Gereken Kategori
Tesiste yanıcı toz ya da buhar varsa bölge sınıflandırması yapılmış olmalıdır. Bölge, patlayıcı ortamın ne sıklıkla ve ne kadar süre oluştuğunu gösterir. Fan kategorisi bu bölgeye göre seçilir. Aşağıdaki tablo bölge ile kategori arasındaki ilişkiyi özetler.
| Bölge | Ortam | Patlayıcı ortamın süresi | En az gereken kategori |
|---|---|---|---|
| Zone 20 | Yanıcı toz | Sürekli ya da uzun süreli | 1D |
| Zone 21 | Yanıcı toz | Normal çalışmada ara ara | 2D |
| Zone 22 | Yanıcı toz | Nadiren ve kısa süreli | 3D |
| Zone 1 | Gaz ve buhar | Normal çalışmada ara ara | 2G |
| Zone 2 | Gaz ve buhar | Nadiren ve kısa süreli | 3G |
Aynı tesisin iki bölümü farklı kategori gerektirebilir. Fanın iç tarafı, yani hava geçen bölümü ile motorun bulunduğu dış tarafı da ayrı bölgede olabilir. Toz emme hatlarında iç taraf çoğunlukla Zone 21 ya da Zone 22, dış taraf ise sınıflandırılmamış alan olarak kabul edilir. Siparişte bu iki değerin ayrı yazılması gerekir. Aksi hâlde gereğinden yüksek kategoride üretim yapılır ve maliyet boşa artar.
ATEX Fan Çeşitleri
Gövde biçimine göre ayrım standart fan gruplarıyla aynıdır. Bölge kategorisi hangi gövdenin seçildiğini değiştirmez, yalnızca o gövdenin nasıl üretileceğini belirler.
Ex-Proof Radyal Fanlar
Ex-proof radyal fan, düz kanatlı çarkla çalıştığı için toz biriktirmez ve yüzey sıcaklığının yükselmesini baştan engeller. Yanıcı toz taşıyan hatların ilk tercihi bu gruptur. Ahşap tozu, nişasta, şeker tozu ve alüminyum tozu gibi malzemelerde çark üzerinde birikme olmaması belirleyicidir. Standart radyal fan ile arasındaki fark kanat geometrisi değil, açıklık, malzeme ve topraklama disiplinidir.
Ex-Proof Salyangoz Fanlar
Filtre sonrası konumda, temizlenmiş hava taşıyan hatlarda geriye eğimli çarklı spiral gövdeli fan kullanılabilir. Filtreden kaçabilecek toz da hesaba katılarak açıklık ve malzeme seçimi yapılır. Karma hatlarda bu yapı, verim ile güvenlik arasında dengeli bir seçenektir.
Ex-Proof Aksiyel Fanlar
Exproof aksiyel fan, yüksek debiyi düşük basınçla taşıdığı için ortam havalandırmasında ve gaz seyreltmede kullanılır. Boya kabinleri, akü şarj odaları, kimyasal depolar ve solvent kullanılan bölümler bu grubun alanıdır. Tozlu ve filtreli hatlarda tek başına yetersiz kalır, çünkü kanat yapısı filtre direncini karşılayamaz.
ATEX Fanların Teknik Özellikleri
ATEX fan özellikleri, belgeye yansıyan teknik kararlardan oluşur. Her biri bölge sınıfına göre belirlenir.
- Kanat ile gövde açıklığı: sürtünme kıvılcımını önleyecek asgari mesafe korunur.
- Malzeme çifti: alüminyum ile paslı çelik gibi kıvılcım üretebilen ikililer bir arada kullanılmaz.
- Topraklama: gövde, çark ve kanal hattı iletken biçimde birbirine bağlanır.
- Yüzey sıcaklığı sınırı: ortamdaki toz ya da gazın tutuşma sıcaklığına göre belirlenir.
- Antistatik kayış: kayış kasnaklı modellerde statik yük birikimi engellenir.
- Rulman sıcaklık takibi: ısınan yatak başlı başına bir tutuşma kaynağıdır.
- Etiket: ünite üzerinde kategori ve sıcaklık sınıfı okunabilir durumda olur.
ATEX Fanlarda Motor ve Koruma Sınıfı
Motor seçimi bölge kategorisine ve ortamın tozlu mu gazlı mı olduğuna göre yapılır. Tozlu ortamlarda toz mahfazası ile koruma, gazlı ortamlarda basınca dayanıklı mahfaza öne çıkar. İki ortamın bir arada bulunduğu hatlarda daha zorlu koşul esas alınır.
Ex-proof motorda üç bilgi birlikte okunur. Kategori, ortamın hangi bölgesine uygun olduğunu gösterir. Sıcaklık sınıfı, yüzeyin ulaşabileceği en yüksek değeri belirtir. Koruma derecesi ise toz ve su girişine karşı dayanımı anlatır. Tozlu bölgelerde koruma derecesi düşük seçilen bir motor, belgesi olsa da riskli hâle gelir. Frekans invertörüyle çalıştırılacak motorlarda bu kullanımın belge kapsamında olduğu ayrıca teyit edilir.
ATEX Fan İmalatı ve Belgelendirme
İmalat, tesisin bölge sınıflandırma bilgisi olmadan başlamaz. Rapor yoksa önce tozun ya da gazın adı, tutuşma sıcaklığı ve minimum tutuşma enerjisi test raporlarıyla belirlenir. Bu değerler sıcaklık sınıfını ve malzeme kararını doğrudan etkiler.
Tasarım aşamasında çark malzemesi, açıklık değeri, topraklama noktaları ve rulman takip yöntemi birlikte kararlaştırılır. Üretim sonrası çarka dinamik balans uygulanır, çünkü dengesiz çark zamanla gövdeye temas edecek kadar sapma yapabilir. Montajda kanal bağlantılarına iletken conta ve esnek körük kullanılır. Ünite, kategorisini ve sıcaklık sınıfını gösteren etiketle ve teknik dosyasıyla birlikte teslim edilir.
Yanıcı toz hattında fan tek başına yeterli bir önlem değildir. Jet pulse torbalı filtre üzerine patlama kapağı ve geri tepme klapesi eklenir. İri partikül taşıyan hatlarda filtre öncesine ön tutucu siklon yerleştirilir. Fan, filtre ve kanal aynı patlama koruma projesi içinde ele alınır.
ATEX Fanlarda Bakım ve Kontrol
Bakım, belgenin geçerliliğini sürdürmenin parçasıdır. Üretici onayı olmadan yapılan parça değişimi uygunluğu ortadan kaldırır. Muadil çark ya da farklı sınıfta motor takılan bir ünite artık belge kapsamında sayılmaz. Periyodik kontrol listesi şu başlıklardan oluşur:
- Çark ile gövde açıklığı ölçülür ve kayda alınır.
- Topraklama sürekliliği ölçüm cihazıyla kontrol edilir.
- Rulman sıcaklığı izlenir, eşik değerde alarm verilir.
- Titreşim değeri takip edilir; temas riskinin en erken işaretidir.
- Çark yüzeyinde toz birikimi gözle kontrol edilir.
- Etiketin okunabilirliği ve yedek parça belgeleri dosyada tutulur.
Rulman sıcaklığı ile titreşim birlikte yükseliyorsa ünite beklenmeden durdurulur. Etiket okunamaz hâle geldiğinde yenilenir, aksi hâlde denetimde uygunsuzluk yazılır.
ATEX Fan Fiyatını Belirleyen Etkenler
ATEX fan fiyatları bölge kategorisiyle birlikte belirgin biçimde değişir. Gereğinden yüksek kategori istemek, doğrudan maliyet olarak geri döner. Fiyatı oluşturan kalemler kategori, sıcaklık sınıfı, gövde ve çark malzemesi, motorun koruma türü, debi ve basınç ile belgelendirme kapsamıdır.
Teklifleri karşılaştırırken belgenin fanın tamamını mı yoksa yalnızca motoru mu kapsadığı sorulur. İki teklif arasındaki farkın büyük bölümü çoğu zaman buradadır. Tesisinizin bölge bilgisi ve debi değerleriyle teklif formunu doldurduğunuzda projeye özel fiyat hazırlanır.
Sektöre Göre ATEX Fan Seçimi
ATEX fan seçiminde bölge kategorisi tesisin sınıflandırma raporundan gelir. Sektör ise hangi fan tipinin ve hangi ek önlemin gerektiğini belirler.
| Sektör | Fanın görevi | Seçimde dikkat edilen nokta |
|---|---|---|
| Ahşap ve mobilya | Zımpara ve testere tozunun emişi | Düz kanatlı ex-proof radyal tip, çarkta toz birikmemesi |
| Un, şeker ve nişasta | Öğütme, eleme ve paketleme emişi | İnce yanıcı toz, temizlenebilir gövde |
| Alüminyum ve magnezyum işleme | Taşlama ve parlatma tozu emişi | Kıvılcım üretmeyen malzeme çifti, sıkı topraklama |
| Boya ve kaplama | Kabin havası ve çözücü buharı tahliyesi | Gaz bölgesine uygun motor, gerekirse aksiyel tip |
| Kimya ve ilaç | Toz ve solvent buharının birlikte çekilmesi | Daha zorlu koşulun esas alınması, korozyona dayanıklı gövde |
| Yem ve tahıl | Silo ve elek hattı emişi | Yoğun toz, rulman sıcaklık takibi |
| Akü şarj ve kimyasal depo | Ortam havasının seyreltilmesi | Exproof aksiyel fan, kısa kanal |
Yanıcı toz hattında fan tek başına yeterli değildir. Filtre tarafında antistatik kartuş filtre ve patlama kapağı aynı projede ele alınır. Toz taşıyan hatlar için gövde seçiminde radyal fan sayfasına da bakabilirsiniz.
ATEX Fan İçin Teklif Alırken Hazırlanacak Bilgiler
Ex-proof fan teklifinin doğru kategoride ve gereksiz maliyet olmadan hazırlanması için şu bilgiler gerekir:
- Tesisin bölge sınıflandırma raporu ya da en azından fanın bulunacağı bölümün bölge bilgisi.
- Fanın iç tarafı (hava geçen bölüm) ve dış tarafı (motor bölümü) için ayrı bölge değeri.
- Tozun ya da gazın adı; varsa tutuşma sıcaklığı ve minimum tutuşma enerjisi raporu.
- Debi, statik basınç ve hava sıcaklığı.
- Motorun invertörle çalışıp çalışmayacağı.
- Kayış kasnaklı mı direkt akuple mi istendiği.
- Belgenin fanın tamamını kapsaması beklentisi ve teslimde istenen teknik dosya.
Atex Fan Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
ATEX fan ile ex-proof motorlu fan aynı şey midir?
Hayır. ATEX fan belgesi çark, gövde, rulman ve motoru birlikte kapsar. Yalnız motoru ex-proof olan bir fan, çark ve gövde tarafında tutuşma riski taşıyabilir.
Hangi bölge için hangi kategori gerekir?
Toz ortamında Zone 20 için 1D, Zone 21 için 2D, Zone 22 için 3D gerekir. Gaz ortamında Zone 1 için 2G, Zone 2 için 3G kategorisi kullanılır.
Fanın iç ve dış tarafı için neden ayrı bölge yazılır?
Hava geçen iç taraf ile motorun bulunduğu dış taraf çoğu zaman farklı bölgededir. Ayrı yazılmadığında fan gereğinden yüksek kategoride üretilir ve maliyet artar.
ATEX fanda invertör kullanılabilir mi?
Kullanılabilir, ancak motorun invertörle çalışmasının belge kapsamında olduğu teyit edilmelidir. Aksi hâlde yüzey sıcaklığı sınıfı korunamayabilir.
Yanıcı toz hattında hangi fan tipi seçilir?
Toz fandan geçiyorsa düz kanatlı ex-proof radyal fan seçilir. Fan filtreden sonra duruyorsa spiral gövdeli geriye eğimli çark da değerlendirilebilir.
ATEX fanda parça değişimi nasıl yapılır?
Değişim üretici onaylı ve aynı sınıftaki parçayla yapılır. Değişen her parçanın belgesi teknik dosyada saklanır.
- Kategori
- Endüstriyel Fanlar
- Üretim yeri
- İkitelli OSB, İstanbul
- Güncelleme










