Kaynak Dumanı Emiş Sistemi

Kaynak dumanı emiş sistemi, kaynak dumanını kaynakçının nefes aldığı bölgeye ulaşmadan yakalayan emiş tesisatıdır. Emiş kolu dumanı kaynağında alır, kanal onu filtre ünitesine taşır. Kartuş filtre partikülü tutar, fan temiz havayı dışarı atar. Atölyeye göre mobil ünite, sabit emiş kolu ya da merkezi sistem kurulur. Yönetmelik bu emişi genel havalandırmadan ayrı ister ve yıllık bakım şartı koyar.

Kaynak dumanı diğer atölye tozlarından iki noktada ayrılır. Duman ark noktasından yukarı, kaynakçının nefes bölgesine doğru yükselir. Bileşimi de sabit değildir: kaynak yöntemi, ana metal ve dolgu teli dumanı değiştirir. FLTS bu yüzden emişi hazır paketle değil, atölyenin kendi işine göre projelendirir.

Mobil, Sabit Kollu ve Merkezi Kaynak Dumanı Emiş Sistemleri

Üç ana kurulum kaynak dumanını emer: mobil ünite, sabit emiş kolu ve merkezi sistem. Emişli kaynak masası, torç üstü emiş ve salon havası filtrasyonu bu kurulumları tamamlar. Doğru seçimi istasyon sayısı, iş parçasının boyutu ve günlük ark süresi belirler.

Aşağıdaki tablo kaynak dumanı havalandırma sistemleri arasındaki farkları özetler. Bir atölyede çoğu zaman birden fazla yöntem birlikte çalışır.

Yöntem	Uygun olduğu iş	Ana parçalar	Sınırı
Mobil ünite	Kaynak yeri sık değişen, az istasyonlu işler	Tekerlekli kartuşlu gövde, bir ya da iki emiş kolu	Yalnızca kolunun ulaştığı istasyonu korur
Sabit emiş kolu	Yeri belli kaynak masaları	Emiş kolu, duvar konsolu, ortak kanal, fan	Kaynakçı davlumbazı her dikişte yeniden konumlar
Emişli kaynak masası ve kabin	Masaya taşınabilen küçük ve orta boy parçalar	Arkadan emişli masa, yan paneller, döner tabla	Parçanın tamamı kabinin içinde kalmalıdır
Torç üstü emiş	Gazaltı (MIG/MAG) kaynağı ve masaya sığmayan büyük parçalar	Emişli torç ve emiş ünitesi	Ünite kaynak yerine yakın durmalıdır
Merkezi sistem	Çok sayıda kaynak masası ve robot hücresi	Kollar, ana kanal, jet pulse kartuş ünitesi, fan, pano	Kanal güzergâhı ve projelendirme gerektirir
Salon havası filtrasyonu	Kaynakta yakalanamayan kalan duman	Tavan ya da duvar seviyesinde fanlı ünite	Tek başına yeterli sayılmaz

Salon havası filtrasyonu tek başına çözüm değildir. Yönetmelik kaynak dumanı için genel havalandırmadan ayrı bir mekanik emiş ister. Bu yüzden salon ünitesi yalnızca kaynakta emişin arkasından gelen ikinci kademedir.

Mobil Kaynak Dumanı Emiş Sistemi

Mobil kaynak dumanı emiş sistemi tekerlekli bir filtre gövdesidir. Gövdenin üstünde bir ya da iki emiş kolu, içinde kendi kartuşu bulunur. Kaynakçı üniteyi iş parçasının yanına çeker ve kolu dumanın çıktığı noktaya getirir. Fan dumanı kartuştan geçirir ve temizlenen havayı ünitenin arkasından verir.

Ünite kanal ve sabit montaj gerektirmez. Bu yüzden bakım atölyeleri, tamir işleri ve kaynak yeri sık değişen işletmeler mobil üniteyi seçer. Mobil ünitenin sınırı kapasitesidir, çünkü her ünite yalnızca kendi kolunun ulaştığı istasyonu korur. Koruma ayrıca kaynakçının davlumbazı doğru konumlamasına bağlıdır.

İstasyon sayısı arttıkça her masaya ayrı ünite almak verimli olmaz. O noktada sabit kollu ya da merkezi sistem daha doğru bir yatırımdır. Taşlama ve tezgâh tozunda ise mobil toz emici üniteler aynı mantıkla çalışır.

Sabit Emiş Kollu Sistem

Sabit emiş kollu sistemde kol, duvara ya da kolona monte edilir. Her kol ortak bir kanala, kanal da filtre ünitesi ve fana bağlanır. Kaynakçı kolu çekip davlumbazı dumanın üzerine getirir, iş bitince kolu yerine iter.

İngiltere İş Sağlığı ve Güvenliği İdaresi (HSE) davlumbazın konumu için açık bir ölçü verir. Davlumbaz kaynak noktasına en fazla bir davlumbaz çapı uzaklıkta durur. Daha uzakta duran davlumbaz dumanı yakalayamaz. Uzun dikişlerde kaynakçı bu yüzden kolu dikiş boyunca sık sık yeniden konumlar.

Bu kurulum yeri belli kaynak masaları ve fikstürlü üretim hatları için uygundur. Kaynakçı kullanmadığı kolun damperini kapatır, böylece fan gücü çalışan istasyonlara kalır. FLTS damper ve otomasyon kurgusunu atölyenin çalışma düzenine göre projelendirir.

Emişli Kaynak Masası ve Torç Üstü Emiş

Emişli kaynak masası dumanı masanın arkasındaki emiş ağzına doğru çeker. Kaynakçı bu düzende davlumbazı yeniden konumlamak zorunda kalmaz. Yan paneller çapraz hava akımını keser ve yakalamayı güçlendirir. HSE bu çözümü masaya taşınabilen küçük ve orta boy parçalar için önerir.

Torç üstü emiş, emiş ağzını kaynak torcunun ucuna yerleştirir. Emiş dikişle birlikte ilerler ve her an kaynağın hemen yanında kalır. HSE, doğru kurulan torç üstü emişi gazaltı kaynağında en etkili duman kontrolü sayar. Yöntemin verimi köşe kaynağında ve tavan pozisyonunda düşer.

Merkezi Kaynak Dumanı Emiş Sistemi

Merkezi sistemde çok sayıda kaynak masası ve robot hücresi tek bir filtre ünitesine bağlanır. Bu ünite, kartuşlarını basınçlı havayla temizleyen bir jet pulse kartuş filtre gövdesidir. Projenin kritik noktası, emiş kolları ile merkezi ünite arasındaki debi dengesidir.

FLTS debiyi aynı anda çalışan istasyon sayısına göre hesaplar. Eş zamanlılığı hesaba katmayan projede fan gereğinden büyük çıkar. Büyük fan işletme giderini kalıcı olarak yükseltir. Eksik hesaplanan debide ise davlumbazlar dumanı yakalayamaz.

Kartuş gövdesini, fanı ve kanalı FLTS kendi atölyesinde üretir. Fan seçeneklerini endüstriyel fanlar sayfasında inceleyebilirsiniz. Filtre ünitesi kuru kontak üzerinden kaynak makinesiyle birlikte devreye girer. Ünitenin arıza durumu uzaktan izlenir.

Kaynak dumanı emiş makinası arayan çok istasyonlu tesisler için en verimli kurulum merkezi sistemdir. Tek ünite bütün hattı korur, bakım ekibi de tek noktada çalışır.

Kaynak Yöntemine ve Malzemeye Göre Duman Nasıl Değişir?

Dumanın miktarını kaynak yöntemi, içeriğini ise ana metal ve dolgu malzemesi belirler. ABD İş Sağlığı ve Güvenliği İdaresi (OSHA) ark kaynağı yöntemlerini duman üretimine göre sıralar. En çok dumanı özlü tel kaynağı, en azını argon kaynağı üretir.

Kaynak yöntemi	Duman üretimi	Düzenli kaynakta iyi uygulama
Özlü tel kaynağı	1. sırada (en çok)	Kaynakta emiş, yoğun işte ek solunum koruyucu
Örtülü elektrot kaynağı	2. sırada	Kaynakta emiş, yoğun işte ek solunum koruyucu
Gazaltı kaynağı (MIG/MAG)	3. sırada	Kaynakta emiş; torç üstü emiş bu yöntemde etkilidir
Argon kaynağı (TIG)	4. sırada (en az)	Düzenli işte kaynakta emiş, seyrek işte iyi genel havalandırma
Punta kaynağı	Az duman	Düzenli işte kaynakta emiş, seyrek işte iyi genel havalandırma

Tablodaki uygulamalar HSE rehberine dayanır. HSE vardiyada bir saati aşan ark süresini yoğun kaynak sayar. Her gün ya da her hafta yapılan iş ise düzenli kaynaktır. Bu iki durumda HSE kaynakta emişi temel önlem olarak gösterir.

Malzeme tarafında her metal dumana kendi bileşenini katar. Aşağıdaki tablo sık kaynaklanan malzemelerde öne çıkan bileşeni ve bilinen etkisini gösterir.

Malzeme ya da yüzey	Dumanda öne çıkan bileşen	Bilinen etkisi
Yumuşak çelik	Manganez	Sinir sistemi üzerinde etkiler
Paslanmaz çelik	Altı değerlikli krom ve nikel	Mesleki astım ve kanser riski
Galvanizli sac	Çinko kaplamanın dumanı	Metal dumanı ateşi
Alüminyum ve paslanmazda argon kaynağı	Ozon	Boğaz ve akciğerde tahriş
Boyalı, yağlı ya da kaplamalı yüzey	Isınan kaplamadan çıkan toksik bileşenler	Kaynaktan önce yüzey temizliği gerekir

Paslanmaz çelikteki krom, kaynak sırasında altı değerlikli kroma dönüşür. OSHA bu bileşeni yüksek derecede toksik sayar ve ayrı bir standartla sınırlar. FLTS böyle zararlı bileşen taşıyan dumanda temizlenen havayı dışarı atmayı tercih eder.

Yöntem ve malzeme bilgisi bu yüzden teklifin ilk iki sorusudur. Aynı istasyon sayısına sahip iki atölye farklı emiş projesi ister. Biri yumuşak çelikte gazaltı, diğeri paslanmazda elektrot kaynağı yapıyorsa proje değişir.

Kaynak Dumanı Emişi Yönetmelikte Zorunlu mu?

Evet. İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik bu emişi açıkça ister. Yönetmeliğin Ek-1 madde 16 hükmü zehirli ve tahriş edici duman için ayrı bir düzen öngörür. Bu düzen, genel havalandırmadan ayrı kurulan mekanik yani cebri havalandırmadır.

İş sağlığı ve güvenliği açısından kaynak dumanı için İSG sorumlusu şu dört maddeyi kontrol eder:

1. Kaynak dumanı için genel havalandırmadan ayrı bir mekanik emiş kurulmuş olmalı (Ek-1 madde 16).
2. Mekanik havalandırma her zaman çalışır durumda tutulmalı (Ek-1 madde 17).
3. Sistemin çalışmaması tehlike yaratıyorsa arızayı bildiren bir kontrol sistemi bulunmalı (Ek-1 madde 17).
4. Bakım, onarım ve filtre değişimi yıllık olarak yetkili kişilere yaptırılmalı (Ek-1 madde 17).

FLTS filtre ünitelerindeki kuru kontak çıkışı, üçüncü maddedeki arıza sinyalini tesisin alarm sistemine taşır. Yıllık bakım ve filtre değişimi de FLTS servis kapsamındadır.

Bu şartların nedeni dumanın kendisidir. Uluslararası Kanser Araştırma Ajansı (IARC), 2018 yılında kaynak dumanını Grup 1 sınıfına almıştır. Grup 1, insanda kanserojen olduğu kanıtlanmış maddelerin sınıfıdır. HSE bu karardan sonra 2019 yılında yumuşak çelik kaynağı için güvenlik uyarısı yayımladı. Uyarıya göre genel havalandırma bu riski kontrol etmez.

Kaynak dumanı ölçümü emişin yeterli olup olmadığını gösterir. Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik madde 7 düzenli ölçüm ister. İşveren ölçümü koşullar değiştiğinde tekrarlatır ve sonucu mesleki maruziyet sınır değerleriyle karşılaştırır. Aynı madde önce yeterli havalandırma gibi toplu korumayı, bu yetmezse kişisel koruyucu donanımı öngörür.

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu madde 5 de risklerle kaynağında mücadele etmeyi ister. Kanun toplu korunma tedbirlerine kişisel korunma tedbirlerinden önce öncelik verir. Salonun genel hava değişimini ise fabrika havalandırma sistemleri karşılar. İki sistem birbirinin yerini tutmaz.

Kaynak Dumanı Emiş Sistemi Nasıl Çalışır?

Sistem dumanı oluştuğu noktada emer, kanalla filtre ünitesine taşır ve kartuşta tutar. Ardından fan temizlenen havayı dışarı atar. Kaynak dumanı emme süreci beş adımda ilerler:

1. Yakalama: Davlumbaz dumanı kaynakçının nefes bölgesine ulaşmadan alır. Davlumbaz kaynak noktasına en fazla bir davlumbaz çapı uzaklıkta durur.
2. Kanal: Kanal emilen havayı istasyonlardan filtre ünitesine taşır. HSE keskin dirsekten ve uzun esnek hortumdan kaçınmayı ister.
3. Kıvılcım ön ayırma: Ön ayırıcı kıvılcımı kartuşa ulaşmadan tutar.
4. Kartuş ve jet pulse temizleme: Pliseli kartuş ince duman partikülünü yüzeyinde tutar. Basınçlı hava darbesi kartuşu çalışma sırasında temizler.
5. Fan ve çıkış: Fan sistemin çekişini sağlar ve temizlenen havayı dış cepheye atar. Atış noktası kapı, pencere ve hava girişlerinden uzakta durur.

Temizlenen havanın nereye gideceği projede baştan belli olur. HSE havanın bina dışına, güvenli bir noktaya atılmasını ideal çözüm sayar. Hava salona dönecekse sistem onu önce iyice filtreler. FLTS bu durumda kartuşun arkasına son kademe filtre ekler.

Kaynak Dumanı Filtresi ve Kartuş Seçimi

Kaynak dumanı filtresi olarak FLTS yüzey filtrasyonu yapan pliseli kartuş kullanır. Duman partikülü çok incedir ve kartuşu çabuk tıkar. Nanofiber kaplı medya bu ince partikülü medyanın içine girmeden yüzeyde tutar. FLTS ayrıca filtrasyon alanını geniş tutar ve kartuşun önüne kıvılcım ön ayırıcı koyar.

Gereken filtre alanını fan debisi ve süzme hızı belirler. Örnek bir hesapta 12.000 m³/h debi ve 1 m/dk süzme hızı 200 m² alan ister. Kartuş başına 20 m² alanla bu hesap 10 kartuş eder. Gerçek değerleri FLTS her proje için ayrı hesaplar.

Lazer kesim tezgâhlarında aynı görevi lazer kesim kartuş filtre üstlenir. Plazma kesim masalarındaki yoğun kıvılcım yükünü ise plazma kesim kartuş filtre karşılar. Bütün kartuş tiplerini kartuş filtre sayfasında karşılaştırabilirsiniz.

Kaynak Dumanı Emiş Sistemi Seçiminde Nelere Dikkat Edilir?

Yanlış seçilen emiş ya dumanı yakalayamaz ya da işletmeye kalıcı enerji yükü bindirir. Seçimde dokuz başlık belirleyicidir:

• Kaynak yöntemi: Özlü tel ve örtülü elektrot kaynağı en çok dumanı üretir.
• Malzeme: Paslanmaz çelik ve galvanizli sac dumanı ek sağlık riski taşır.
• Ark süresi: HSE vardiyada bir saati aşan ark süresini yoğun kaynak sayar.
• İş parçasının boyutu: Küçük parça emişli masaya, büyük parça torç üstü emişe ya da hareketli kola uyar.
• Eş zamanlılık: FLTS fanı aynı anda çalışan istasyon sayısına göre seçer.
• Kanal güzergâhı: Keskin dirsek ve uzun esnek hortum projeden çıkar.
• Kıvılcım kontrolü: Ön ayırıcı kıvılcımı kartuşa ulaşmadan tutar.
• Havanın çıkışı: Atış noktası kapı, pencere ve hava girişlerinden uzakta durur.
• İzleme: Hava akış göstergesi ve filtre tıkanma alarmı sistemin çalıştığını gösterir.

Bu başlıklar birbirine bağlıdır ve tek bir kalemdeki eksik hesap bütün sistemi etkiler. FLTS bu yüzden seçimi katalogdan değil, saha ölçümünden çıkarır.

Kaynak Dumanı Emiş Sistemi Fiyatlarını Belirleyen Kalemler

Tek bir fiyat yoktur, çünkü her atölyenin istasyon sayısı ve kanal güzergâhı farklıdır. Kaynak dumanı emiş sistemi fiyatlarını altı ana kalem belirler. Tablonun son satırı ise yatırımdan sonraki işletme giderini gösterir.

Kalem	Nasıl belirlenir	Fiyata etkisi
Kurulum tipi	Mobil ünite, sabit kollu ya da merkezi sistem	Merkezi sistem kanal, fan ve pano içerir
Emiş noktası sayısı	Kaynak masası, robot hücresi ve emişli torç sayısı	Her nokta kol, damper ve kanal ekler
Toplam debi	Aynı anda çalışan istasyonlar ve davlumbaz tipi	Fan gücünü ve filtre alanını belirler
Kanal uzunluğu	Salon planı ve dış cepheye mesafe	Metraj ve basınç kaybı artar
Filtre kademesi	Kıvılcım ön ayırıcı, kartuş, gerekirse son kademe	Her kademe gövde ve yedek parça ekler
Havanın çıkışı	Dışarı atış ya da salona geri verme	Geri vermede son kademe filtre gerekir
İşletme gideri	Fan enerjisi, basınçlı hava, kartuş değişim aralığı, yıllık bakım	Yatırımdan sonra her yıl tekrarlanır

Mobil kaynak dumanı emiş sistemi fiyatları kol sayısına, kartuş alanına ve fan gücüne göre değişir. Kaynak duman emici fiyatlarını karşılaştırırken kartuş değişim maliyetini de hesaba katın. Kartuş alanı dar bir ünite sık kartuş değişimiyle pahalıya gelebilir.

Atölyenize özel fiyat için teklif formunu doldurun. Ekibimiz saha ziyaretini planlar ve ölçümden sonra teklifi hazırlar.

Projelendirme ve Teklif Süreci

FLTS işe sahada başlar: hatları inceler, debiyi ölçer ve sistemi projelendirir. Ardından ekipmanı kendi atölyesinde üretir, montajı yapar ve sistemi devreye alır. Filtre ünitesi, fan ve kanal tek üreticiden çıktığı için proje tek sorumlulukla ilerler.

Debinin nasıl hesaplandığını fan debi hesabı yazımızda anlattık. Otomotiv kaynak hatları için yaptığımız çalışmalar ayrı sayfada yer alıyor.

Teklif öncesinde şu yedi bilgiyi paylaşmanız süreci hızlandırır:

1. Kaynak yöntemi: gazaltı, argon, örtülü elektrot, özlü tel ya da punta
2. Kaynaklanan malzeme: yumuşak çelik, paslanmaz, galvaniz ya da alüminyum
3. İstasyon sayısı ve aynı anda çalışan istasyon sayısı
4. Vardiya başına ortalama ark süresi
5. Robot kaynak hücresi olup olmadığı ve iş parçalarının en büyük boyutu
6. Salon planı, tavan yüksekliği ve dış cepheye kanal çıkışı imkânı
7. Varsa mevcut emiş sistemi ve son İSG ortam ölçüm raporu

Kaynak Dumanı Emiş Sisteminin Devreye Alınması ve Bakımı

Devreye alma, sistemin tasarlandığı gibi çalıştığını ölçümle kanıtlar. FLTS devreye almada her emiş noktasındaki hızı ölçer ve referans değer olarak kaydeder. HSE rehberi devreye alma dosyasında üç belge arar. Bunlar tasarım şartnamesi, yapılan kontroller ve teknik performans verisidir.

Bakım tarafında üç ayrı kontrol sıklığı vardır. Yıllık bakım yönetmelik şartıdır, diğer iki kontrol HSE rehberinin önerisidir.

Sıklık	Kontrol	Dayanağı
Her işe başlarken	Kol, hortum ve davlumbazda hasar kontrolü	HSE rehberi
Haftada bir	Emişin çalıştığına dair görsel kontrol ve kayıt	HSE rehberi
Yılda bir	Yetkili kişilerce bakım, onarım ve filtre değişimi	Yönetmelik Ek-1 madde 17

Devreye almadaki referans değerler sonraki kontrollerde karşılaştırma ölçüsü olur. HSE rehberi kontrol, bakım ve onarım kayıtları için bir kayıt defteri önerir. Aynı rehber filtrenin tıkandığını gösteren bir gösterge ya da alarm ister.

Kaynak Dumanı Emiş Sistemi Hakkında Sıkça Sorulan Sorular