Radyal Fan

Radyal Fan Nedir?

Radyal fan, çark kanatlarının mil eksenine dik ve düz biçimde yerleştirildiği santrifüj fandır. Kanatlar öne ya da geriye eğilmediği için üzerlerinde toz birikmesi için yüzey oluşmaz.

Sektörde radyal fan ifadesi iki anlamda kullanılır. Dar anlamda düz kanatlı çarkı tanımlar, geniş anlamda ise spiral gövdeli tüm santrifüj grubu için kullanılır. Aşındırıcı toz söz konusu olduğunda kastedilen her zaman düz kanatlı yapıdır.

Radyal Fan Çalışma Prensibi

Hava gövdeye merkezden girer ve dönen çarkın kanatları arasına yönlenir. Düz kanat havayı eğim vermeden dışarı savurur, bu hareket basıncı artırır.

Kanat yüzeyinin düz olması kendi kendini temizleyen bir etki yaratır. Kanada çarpan partikül yüzeyde tutunamaz ve merkezkaç kuvvetiyle dışarı atılır. Eğimli kanatlarda bu partiküller kanat cebinde birikir, dengeyi bozar ve zamanla titreşime yol açar. Bu mekanizma radyal fanın verimini bir miktar düşürür, karşılığında ise tıkanmadan çalışan bir ünite verir.

Radyal Fanların Özellikleri Nelerdir?

Radyal fan özellikleri bir ünitenin hangi hatta çalışabileceğini belirleyen teknik verilerdir. Teklif aşamasında bu verilerin tamamı birlikte sunulur.

• Radyal fan kanat yapısı, düz ve eğimsiz kanatlar tozun biriktiği yüzeyi ortadan kaldırır
• Motor gücü ve devir sayısı, debi ile basıncın birlikte karşılanmasını sağlar
• Hava debisi ve statik basınç, hattın gerçek ihtiyacını tanımlayan iki temel değer
• Gövde sac kalınlığı, aşındırıcı tozda ünite ömrünü doğrudan belirler
• Aşınma plakası, kanat ve gövde yüzeylerinde değiştirilebilir koruma katmanı

Radyal fan motoru seçilirken debi ile statik basıncın çarpımı fan verimine bölünür. Devir iki katına çıktığında güç ihtiyacı sekiz katına çıktığı için radyal fan motoru hesapla belirlenir, tahminle büyütülmez. Teknik veri sayfasında radyal fan özellikleri arasında çalışma sıcaklığı ile devir sınırı da yer alır, bu iki değer aşıldığında garanti geçerliliğini yitirir.

Radyal Fan Çeşitleri

Radyal fanlar ürettikleri basınca ve kanat sayısına göre ayrışır. Hattın direnci ve havanın temizliği hangi tipin uygun olduğunu belirler.

Gövde biçimi de bir ayrım noktasıdır. Kanal hattına seri bağlanan kanal tipi radyal fan modelleri ara noktalarda basınç desteği verir, mini radyal fan üniteleri ise tek bir makinenin emişini karşılar. Hangi tip seçilirse seçilsin radyal fan imalatı aşamasında çark malzemesi tozun karakterine göre belirlenir.

Alçak Basınçlı Radyal Fanlar

Alçak basınçlı radyal fan, kısa kanal hatlarında ve düşük dirençli uygulamalarda kullanılır. Yüksek debiyi az enerjiyle taşır.

Ortam havalandırması, duman tahliyesi ve kısa transfer hatları bu grubun alanıdır. Alçak basınçlı radyal fan filtreye bağlı sistemlerde tek başına yeterli olmaz, çünkü filtre direnci debiyi hızla düşürür.

Sık Kanatlı Radyal Fanlar

Sık kanatlı radyal fan çok sayıda kısa kanattan oluşur ve düşük devirde çalışır. Düşük devir doğrudan düşük gürültü anlamına gelir.

Temiz havada iyi sonuç verir, tozlu hatlarda ise kanat araları dolabileceği için tercih edilmez. Sık kanatlı radyal fan bu nedenle ortam havalandırması ve klima santrallerinde karşımıza çıkar.

Endüstriyel Radyal Fanlar

Endüstriyel radyal fan, ağır hizmet koşulları için kalın sacdan üretilen ve düz kanatlı çarkla çalışan tiptir. Aşındırıcı, yapışkan ve lifli tozun doğrudan fandan geçtiği hatların çözümüdür.

Çark kalınlığı artırılır, kanat yüzeylerine aşınma plakası eklenir ve gövde takviyelidir. Endüstriyel radyal fan ömrü bu önlemlerle belirgin biçimde uzar. Rulman yatakları gövde dışına alınarak sıcak gazdan korunur.

Radyal Fanlar Kullanım Alanları

Radyal fan, havanın temiz olmadığı her hatta öne çıkar. Kanat yapısı tozun geçişine izin verdiği için filtre öncesinde de konumlandırılabilir.

• Aşındırıcı toz, kum, cüruf ve çimento partikülü taşıyan hatlar
• Yapışkan toz, nemli ve yağlı partikül içeren emiş hatları
• Lifli malzeme, tekstil ve ahşap kaynaklı uzun partiküller
• Talaş ve kıymık, iri taneli malzemenin pnömatik taşınması
• Sıcak gaz, soğutma sonrası yüksek sıcaklıkta kalan hava
• Filtre öncesi konum, tozun fandan geçmesi gereken kurgular

Mini radyal fan modelleri de aynı kanat mantığıyla üretilir, aradaki fark yalnızca gövde ölçüsü ve motor gücüdür. Kanal tipi radyal fan ise uzun hatlarda basıncın düştüğü ara noktalara yerleştirilir.

Radyal Fanlar Nerelerde Kullanılır?

Dökümhaneler bu fanın en yoğun kullanıldığı alandır. Kum ve cüruf partikülü diğer kanat tiplerini kısa sürede aşındırır.

• Dökümhane, kum eleme ve döküm sonrası temizleme hatları
• Çimento ve kireç, klinker öğütme ile paketleme bölümleri
• Geri dönüşüm, kırıcı ve ayırıcı makinelerin emiş noktaları
• Tekstil, tarak ve kesim makinelerinde lif tutma
• Ahşap işleme, zımpara ve testere talaşının taşınması
• Metal işleme, taşlama tozu ile kaynak dumanı tahliyesi

Jet Pulse Torbalı Filtre hatlarında fan genellikle filtre sonrasına konur, tozun fandan geçmesi gereken kurgularda ise öncesine ön tutucu siklon eklenerek iri partikül ayrıştırılır.

Radyal Fan Hesabı

Radyal fan hesabı emiş noktalarının toplam debisiyle başlar. Her makine için yakalama hızı ve ağız kesiti çarpılır, çıkan değerler toplanır.

İkinci adımda kanal hattının basınç kaybı bulunur. Dirsek, daralma ve filtre direnci bu toplama eklenir, aşındırıcı toz taşıyan hatlarda kirli filtre değeri esas alınır. Radyal fan hesabı tamamlandığında debi ve statik basınç fan eğrisi üzerinde işaretlenir, sistem direnç eğrisiyle kesişen nokta gerçek çalışma noktasını verir.

Radyal Fan Tasarımı

Radyal fan tasarımı, hattın taşıyacağı tozun ne olduğu bilinmeden yapılamaz. Tesisten toz numunesi alınır, partikül sertliği ve nem oranı laboratuvarda belirlenir. Ölçüm yapılmadan hazırlanan radyal fan tasarımı sahada ya kapasite yetersizliği ya da gereksiz enerji tüketimi yaratır.

Radyal fan kanat tasarımı bu veriye göre şekillenir. Aşındırıcılık arttıkça kanat sayısı azaltılır ve kanat kalınlığı artırılır, yapışkan tozda ise kanat arası açıklık genişletilir. Gövde malzemesi normal koşullarda siyah sac, korozyon riskinde paslanmaz çelik olarak seçilir. Üretim sonrası çarka dinamik balans uygulanır, balans raporu radyal fan kanat tasarımı kadar belirleyicidir.

Radyal Fan Fiyatları

Radyal fan fiyatları için tek bir rakam vermek mümkün değildir, çünkü her ünite hattın kendi verilerine göre üretilir. Debi, statik basınç, motor gücü, sac kalınlığı ve aşınma plakası kullanımı bedeli oluşturan ana kalemlerdir. Radyal fan fiyatları aynı debide bile ünitenin sac kalınlığına göre belirgin biçimde değişir.

Aşındırıcı toz için üretilen üniteler kalın sac ve takviyeli gövde gerektirdiği için standart modellerden yüksektir. Buna karşılık çark ömrü uzadığı için toplam maliyet aşağı iner. Radyal fan imalatçıları karşılaştırılırken sac kalınlığı ile balans raporu teknik veri sayfasından ayrıca sorulmalıdır. Radyal fan imalatçıları arasında garanti süresi ve yedek çark temin süresi de karşılaştırılmalıdır. Hattınızın debi ve basınç bilgileriyle teklif formumuzu doldurduğunuzda projenize özel fiyat hazırlıyoruz.

Radyal Fanlarda Bakım ve Kontrol

Aşındırıcı toz taşıyan hatlarda bakım aralığı kısa tutulur. Çark yüzeyindeki aşınma dengeyi bozar ve titreşim yaratır.

Üç ayda bir çark temizliği ve aşınma plakası kontrolü yapılır, rulman sesi ile ısınması aynı periyotta izlenir. Motor akımı ayda bir ölçülür, artan akım çoğu zaman çark kirliliğine işaret eder. Titreşim ölçümü ise en erken uyarıyı veren yöntemdir ve değer yükseldiğinde balans kontrolü gecikmeden yapılmalıdır. Kayış kasnaklı modellerde kayış gerginliği de aynı listeye eklenir. Spiral gövdeli salyangoz fan modellerinde bakım periyodu toz yoğunluğuna göre daha da kısaltılabilir.

Radyal Fanlar Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Radyal fan hangi tür tozların taşınmasında kullanılır?

Aşındırıcı, yapışkan ve lifli tozların taşındığı hatlarda kullanılır. Düz kanat yapısı partikülün kanat üzerinde birikmesini engellediği için kum, cüruf, talaş ve nemli toz bu fandan sorunsuz geçer.

Radyal fan kapasitesi nasıl belirlenir?

Kapasite, emiş noktalarının toplam debisi ile kanal hattının basınç kaybı birlikte hesaplanarak bulunur. Eş zamanlı çalışma oranı da hesaba katılır, aksi hâlde ünite gereğinden büyük seçilir.

Radyal fan motor gücü nasıl seçilir?

Motor gücü, hesaplanan debi ve statik basınç değerleri fan eğrisine oturtulduktan sonra seçilir. Ortam koşuluna göre koruma sınıfı eklenir, patlayıcı toz taşıyan hatlarda ex-proof motor kullanılır.

Radyal fanlarda kanat yapısı neden önemlidir?

Kanat yapısı fanın hangi havada çalışabileceğini doğrudan belirler. Düz kanat tozu üzerinde biriktirmez, eğimli kanatlarda ise birikme dengeyi bozar ve kısa sürede titreşim ile verim kaybı yaratır.